Oddymianie klatki schodowej – wymagania, projekt i typowe błędy wykonawcze

Kiedy oddymianie klatki schodowej jest wymagane przepisami?

Obowiązek wynika z § 245–246 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych (Dz.U. 2022 poz. 1225) oraz uszczegółowień zawartych w Rozporządzeniu MSWiA w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków (Dz.U. 2010 nr 109 poz. 719).

System oddymiania klatki schodowej jest obowiązkowy przede wszystkim w: budynkach wysokich (W, powyżej 25 m) i wysokościowych (WW, powyżej 55 m), budynkach średniowysokich (SW) o wysokości powyżej 12 m z klatkami schodowymi służącymi do ewakuacji, budynkach użyteczności publicznej i zamieszkania zbiorowego, w których klatka stanowi jedyną drogę ewakuacji dla więcej niż jednej kondygnacji, a także w garażach wielokondygnacyjnych ze wspólną klatką schodową.

Jak wygląda projekt oddymiania klatki schodowej? 6 kluczowych etapów

Prawidłowy system oddymiania to wynik sześcioetapowego procesu projektowo-wykonawczego, który kończy się odbiorem z udziałem rzeczoznawcy PPOŻ lub PSP.

Jakie normy i przepisy regulują system oddymiania klatki schodowej w Polsce?

Polskie wymagania opierają się na normach europejskich EN zharmonizowanych przez PKN oraz krajowych rozporządzeniach wykonawczych.

• PN-EN 12101-2:2017 – klapy dymowe i cieplne: klasyfikacja, wymagania i metody badań (klasy temperaturowe B300–F842, wiatroodporność W1–W3).
• PN-EN 12101-6:2005 – wymagania dla systemów różnicowania ciśnień stosowanych jako alternatywa lub uzupełnienie oddymiania grawitacyjnego.
• PN-B-02877-4:2001 – polska norma projektowania instalacji grawitacyjnego oddymiania klatek schodowych; zawiera metodę obliczania Aa.
• Rozporządzenie MI w sprawie WT (Dz.U. 2022 poz. 1225, §245–246) – obowiązek stosowania systemów oddymiania w budynkach określonych kategorii.
• Rozporządzenie MSWiA (Dz.U. 2010 nr 109 poz. 719) – wymagania eksploatacyjne, przeglądy i dokumentacja systemów oddymiania.

Certyfikacja klap oddymiających w Polsce odbywa się przez CNBOP-PIB lub potwierdza się deklaracją zgodności CE według wymagań normy PN-EN 12101-2.

Rodzaje systemów oddymiania klatki schodowej – co wybrać dla swojego obiektu?

Dobór zależy od geometrii klatki, wysokości budynku, warunków wietrznych i możliwości wykonania otworów w dachu lub ścianie szczytowej.

• Grawitacyjne z klapą dachową – najczęściej stosowane w budynkach do wysokości W; klapa montowana na dachu klatki, otwierana siłownikiem elektrycznym lub pneumatycznym; prosta eksploatacja, niski koszt.
• Grawitacyjne z klapą ścienną (szczytową) – stosowane gdy dach klatki jest niedostępny lub zajęty; otwór w górnej części ściany szczytowej; wymaga odpowiedniego usytuowania względem kierunków wiatru.
• Mechaniczne (wentylacja oddymiająca) – wentylatory wyciągowe klasy F400 lub F600; stosowane w budynkach WW i tam, gdzie oddymianie grawitacyjne jest niewystarczające lub niemożliwe z powodów architektonicznych.
• Różnicowania ciśnień (nadciśnieniowe) – utrzymują nadciśnienie na klatce schodowej, zapobiegając przedostawaniu się dymu; stosowane jako rozwiązanie alternatywne lub uzupełniające w budynkach WW i obiektach specjalnych.

Typowe błędy wykonawcze przy oddymianiu klatki schodowej – co kosztuje odbiór PSP?

Większość odmów odbioru przez PSP wynika z kilku powtarzających się błędów projektowych i montażowych, które można wyeliminować na etapie weryfikacji dokumentacji.

• Zaniżona czynna powierzchnia aerodynamiczna (Aa) – błąd w obliczeniach lub zastosowanie klapy o niższej klasie Aa niż wymagana; PSP egzekwuje zgodność z PN-B-02877-4.
• Brak lub błędna lokalizacja nawiewnika kompensacyjnego – system grawitacyjny nie działa bez dostatecznego nawiewu; nawiewnik musi być na najniższej kondygnacji, po przeciwnej stronie niż wyciąg.
• Okablowanie niezgodne z klasą odporności ogniowej – przewody sterowania klapami muszą być klasy E90 (podtrzymanie funkcji przez 90 min w pożarze); użycie zwykłego kabla YDY to najczęstszy błąd montażowy.
• Brak integracji z SAP – centrala oddymiania musi otrzymywać sygnał z systemu sygnalizacji pożarowej; brak pętli sterującej lub nieprawidłowy adres strefy to podstawa do odrzucenia.
• Klapa bez aktualnego certyfikatu CNBOP lub CE – wyrób nieposiadający ważnej certyfikacji nie może być dopuszczony do eksploatacji bez względu na parametry techniczne.
• Brak protokołów prób funkcjonalnych – dokumentacja odbiorcza musi zawierać protokół testu otwierania klapy, pomiaru czasu reakcji i sprawdzenia zasilania awaryjnego.

Koszt systemu oddymiania klatki schodowej – od czego zależy i jak go oszacować?

Cena zależy od typu systemu (grawitacyjny vs. mechaniczny), wysokości i geometrii klatki, liczby kondygnacji oraz stanu istniejącej infrastruktury.

Orientacyjne widełki cenowe (projekt + montaż + materiały):

• System grawitacyjny – klapa dachowa, budynek do 5 kondygnacji: 8 000–18 000 zł netto.
• System grawitacyjny – klatka 5–10 kondygnacji z nawiewnikiem i centralą: 18 000–40 000 zł netto.
• System mechaniczny (wentylator F400/F600) lub różnicowania ciśnień: od 45 000 zł netto wzwyż, zależnie od mocy wentylatorów i długości kanałów.

Powyższe kwoty są wartościami poglądowymi. Dokładna wycena wymaga analizy dokumentacji projektowej i wizji lokalnej. SafetyPower wykonuje bezpłatną wizję i wycenę na terenie całej Polski.

Integracja systemu oddymiania klatki schodowej z innymi systemami PPOŻ

Skuteczność oddymiania zależy w dużej mierze od poprawnej integracji z pozostałymi instalacjami bezpieczeństwa w budynku.

• Oddymianie → SAP: sygnał z czujki pożarowej lub ROP na klatce automatycznie otwiera klapę bez udziału człowieka – skraca czas reakcji do kilku sekund.
• Oddymianie → DSO: otwarcie klapy jest synchronizowane z komunikatami ewakuacyjnymi, by nie tworzyć sprzecznych poleceń dla ewakuujących się.
• Oddymianie → Kontrola dostępu / windy: sygnał pożarowy blokuje windy na parterze i odblokowuje drzwi ewakuacyjne na klatce – obowiązek w budynkach WW.
• Oddymianie → BMS: monitoring stanu centrali oddymiania, zdalny test siłowników, raportowanie awarii baterii do systemu zarządzania budynkiem.

Przeczytaj więcej: Projekt oddymiania – błędy przy odbiorze PSP: czego unikać.

FAQ – najczęstsze pytania o oddymianie klatki schodowej

Jak wybrać wykonawcę systemu oddymiania? Na co zwracać uwagę?

Wybór wykonawcy decyduje o tym, czy system przejdzie odbiór PSP i będzie działał niezawodnie przez cały okres eksploatacji budynku.

• ✅ Uprawnienia SEP (Grupa 1) + certyfikat instalatora centrali i klap oddymiających od producenta
• ✅ Referencje z podobnych obiektów – klatki schodowe w budynkach W i WW
• ✅ Własna dokumentacja projektowa podpisana przez projektanta PIIB lub rzeczoznawcę PPOŻ
• ✅ Autoryzacja producenta klap (gwarancja, oryginalne części, wsparcie techniczne)
• ✅ Oferta serwisowa: przeglądy roczne, testy siłowników, wymiana baterii centralki
• ✅ Ubezpieczenie OC działalności min. 500 000 zł